Haaien spelen een cruciale rol in de gezondheid van onze oceanen

Informatie, Nieuws, Onderzoek

Het wonderbaarlijke net: waarom makreelhaaien geen koudbloedige killers zijn

Door Dorien Schröder, Dutch Shark Society.

 

In ons profiel van de haringhaai op Instagram noemden we al kort zijn wonderbaarlijke tegenstroom-uitwisselingssysteem hetgeen hem in staat stelt  warmbloedig te zijn, de ‘retia mirabilia’.Dit systeem komt voor bij alle haaien uit de familie Lamnidae, de makreelhaaien.Deze familie bestaat uit de haringhaai, witte haai, de langvin- en kortvinmako en de zalmhaai.Ook de gewone en grootoog-voshaai zijn warmbloedig.

 

A salmon shark is a warmblooded animal / picture by Andy Murch, Big Fish Expeditions

Een zalmhaai is warmbloedig / foto door Andy Murch, Big Fish Expeditions

De lichaamstemperatuur van de meeste soorten varieert met de temperatuur van hun omgeving.Dit gegeven wordt ‘koudbloedigheid of ectothermie genoemd.Vogels en zoogdieren zijn echter in staat tot het reguleren van hun lichaamstemperatuur , ook wel bekend als ‘warmbloedigheid’ of ‘endothermie’.Water geleidt warmte sneller dan lucht, waardoor lichaamswarmte effectiever wordt onttrokken – de reden dat we duikpakken gebruik om warm te blijven om onderkoeling tijdens duiken en surfen te voorkomen.En daarom zijn veel oceaandieren, waaronder de meeste haaien, ectothermisch en komen ze meer in warme wateren voor.De genoemde haaien hebben wel het vermogen hun lichaamstemperatuur boven de omgevingstemperatuur te houden.Hun flanken en organen zijn warm, terwijl hart en kieuwen de omgevingstemperatuur hebben.

De makreelhaaien hebben een speciaal orgaan in hun bloedsomloop, waarmee ze veel van de door zwemmen en spieractiviteit gegeneerde warmte kunnen vasthouden.In koudbloedige haaien wordt deze warmte via het lichaam naar de omgeving afgevoerd.Warmbloedige haaien kunnen dit warmteverlies grotendeels tegengaan door hun bloed uit vergrote slagaderen langs de flanken weer naar binnen de leiden via een dichte bundel kleine slagaderen en aderen, het rete mirable (of wonderbaarlijk net) genoemd.De lichaamsslagader in elke ‘rete’ vervoeren koud, zuurstofrijk bloed vanaf de kieuwen, terwijl door de aderen metabolisch verwarmd, zuurstofrijk bloed stroomt.Deze kleine slagaderen en bloedvaten liggen erg dicht bij elkaar, en vervoeren bloed naar tegengestelde richtingen.Vanwege deze nauwe tegenstroomse bloedtoevoer wordt de meeste warmte vanaf de aderen naar de lichaamsslagaders getransporteerd en weer teruggevoerd naar de spieren en organen waarin hij aanvankelijk werd geproduceerd.De warmbloedige makreelhaaien hebben drie soorten retia:een in de zwemspieren, een andere in de organen, het derde ligt rond de hersenen.Makreelhaaien kunnen met deze aangepaste bloedomloop hun lichaamstemperatuur boven die van het water waarin ze zwemmen houden.

 

 

De voordelen van warmbloedigheid zijn opvallend.Een stijging in de lichaamstemperatuur van 10 °C  kan een vergroting van de snelheid en intensiteit van spiercontractie verdrievoudigen, waarmee een bepaalde spiermassa meer kracht kan leveren. Voor makreelhaaien betekent dat ze een hogere zwemsnelheid kunnen aanhouden.Dankzij hun warmbloedig zouden makreelhaaien ook in staat zijn tijdelijk naar koudere of diepere wateren te gaan.Om in een intense koude alert te kunnen blijven hebben makreelhaaien een rete ‘hersenverwarmer’ zodat ze hun in een koudwateromgeving een ‘helder hoofd’ houden.Hogere orgaantemperaturen kunnen de snelheid van spijsvertering en voedselopname verhogen, waardoor er per dag meer energie beschikbaar is.Het orgaanretia verwarmt ook de uterus.Door het warmhouden van jongen in de baarmoeder kunnen makreelhaaien de ontwikkeling van hun embryo’s verbeteren.Wellicht verkort dit de draagtijd, en wordt het aantal zwangerschappen van een warmbloedige haai tijdens haar levensduur verhoogd.

Maar de voordelen van endothermie zijn ook kostbaar.Om in koud water een warm lichaam te houden, zou een makreelhaai wel meer dan tien keer zo veel voedsel nodig kunnen hebben als een even grote koudbloedige haai.De geringe biomassa van tropische wateren kan carnivoren met een dergelijke grote voedselbehoefte niet ondersteunen.Omdat grote vissen en grote, ‘vette’ zeezoogdieren vaak dichtbij de kust in koudere en gematigde wateren leven, komen makreelhaaien in deze gebieden het meest voor.Het verspreidingsgebied van warmbloedige haaien wordt daarom bepaald door de beschikbaarheid van hun prooi.

 

TIFuuH5

Een vrouw bekijkt een haai, waarin met plastic de structuur van de bloedvaten te zien is in de tentoonstelling ‘Animal Inside Out’ exhibition in het Natural History Museum in april 2012, in Londen, Engeland.

Veel mensen zien haaien als dé ‘koudbloedige moordenaar’.De warmbloedige makreelhaaien herinneren ons er op spectaculaire wijze aan, dat veel van onze stereotypes helemaal niet kloppen.Meer waarderingen voor de elegante aanpassingen van deze ongelooflijk mooie dieren zou ons wellicht hun waarde beter laten inzien.

 

 

Meer informatie:
http://www.elasmo-research.org

http://www.sharksavers.org/en/education/biology/endothermy/

 

Comments are closed.

Contactinformatie

U kunt contact met ons opnemen op +31 (0) 6 12195593 Of per e-mail op: georgina@dutchsharksociety.org

Privacy Statement

Lees hier onze privacyverklaring hier

Partnerorganisatie

De Dutch Shark Society is er trots op een partner te zijn van verschillende organisaties. Lees meer op Check out our Mission pagina!
Show Buttons
Share On Facebook
Share On Twitter
Share On Pinterest
Contact us
Hide Buttons